هشتم نوامبر؛ نماد اراده ملی و بازگشت حاکمیت جمهوری آذربایجان
هشتم نوامبر، سالروز آزادسازی شهر شوشا در جریان جنگ ۴۴ روزه قره‌باغ، یکی از رویدادهای تعیین‌کننده در تاریخ معاصر جمهوری آذربایجان است. این روز یادآور اراده ملتی است که پس از نزدیک به سه دهه مناقشه، آوارگی و محرومیت از سرزمین‌های خود، توانست بخش‌های اشغال‌شده کشورش را بار دیگر به حاکمیت ملی بازگرداند.
مناقشه قره‌باغ از جمله بحران‌های طولانی و پرهزینه منطقه قفقاز جنوبی بود که پیامدهای آن تنها به مرزهای دو کشور محدود نماند و زندگی میلیون‌ها انسان را تحت تأثیر قرار داد. جنگ‌های دهه نخست پس از فروپاشی اتحاد شوروی، به کشته و زخمی شدن شمار زیادی از مردم، تخریب گسترده سکونتگاه‌ها و آوارگی صدها هزار شهروند آذربایجانی انجامید. استمرار این وضعیت، در کنار ناکامی تلاش‌های دیپلماتیک بین‌المللی برای دستیابی به راه‌حلی پایدار، زمینه‌ساز تداوم یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های سیاسی و امنیتی منطقه شد.
در چنین شرایطی، آغاز جنگ ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ و تحولات نظامی پس از آن، معادلات موجود را دگرگون کرد. نیروهای جمهوری آذربایجان طی ۴۴ روز موفق شدند بخش‌های مهمی از سرزمین‌های خود، از جمله شهر شوشا را بازپس بگیرند. آزادسازی شوشا در هشتم نوامبر، نقطه تعیین‌کننده‌ای در این جنگ بود و دو روز بعد، توافق سه‌جانبه میان جمهوری آذربایجان، ارمنستان و روسیه به درگیری‌های نظامی پایان داد.
اهمیت این رویداد را باید فراتر از یک پیروزی نظامی ارزیابی کرد. بازگشت سرزمین‌های اشغال‌شده به حاکمیت جمهوری آذربایجان، بار دیگر ضرورت احترام به استقلال کشورها، مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی و حق ملت‌ها برای برخورداری از حاکمیت ملی را برجسته ساخت. هیچ مناقشه سیاسی یا تاریخی نمی‌تواند توجیهی برای تداوم اشغال، آوارگی مردم و محروم ساختن آنان از حقوق بنیادینشان باشد.
صلح پایدار؛ مسئولیتی فراتر از پایان جنگ
با وجود اهمیت تاریخی پایان جنگ ۴۴ روزه، واقعیت این است که آثار و پیامدهای یک مناقشه چندده‌ساله با توقف عملیات نظامی از میان نمی‌رود. بازسازی مناطق ویران‌شده، پاک‌سازی مین‌ها، فراهم کردن شرایط زندگی امن، رسیدگی به سرنوشت مفقودان و ایجاد زمینه‌های مناسب برای بازگشت آوارگان، همچنان از ضرورت‌های اساسی دوران پس از جنگ است.
از سوی دیگر، دستیابی به صلحی پایدار میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان مستلزم عبور از منطق خصومت تاریخی و جایگزین کردن آن با مناسباتی مبتنی بر اعتماد، احترام متقابل و تعهد به اصول حقوق بین‌الملل است. امنیت هیچ کشوری نباید بر ناامنی کشور دیگر بنا شود و آینده منطقه نیز نباید گروگان رقابت‌های ژئوپلیتیکی و مداخله قدرت‌های خارج از منطقه باقی بماند.
ما بر این باوریم که قفقاز جنوبی با برخورداری از ظرفیت‌های انسانی، اقتصادی و جغرافیایی خود می‌تواند به منطقه‌ای برای همکاری‌های مشترک، توسعه اقتصادی، ارتباطات آزاد و همزیستی مسالمت‌آمیز تبدیل شود. تحقق چنین چشم‌اندازی، در گرو به رسمیت شناختن حقوق برابر کشورها، احترام به مرزهای بین‌المللی، پرهیز از تهدید و توسل به زور و حل اختلافات از مسیر گفت‌وگو و سازوکارهای مسالمت‌آمیز است.
موضع حزب دمکرات آذربایجان
حزب دمکرات آذربایجان، هشتم نوامبر، روز پیروزی جمهوری آذربایجان را گرامی می‌دارد و این مناسبت را فرصتی برای تأکید مجدد بر اصول بنیادین استقلال، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها می‌داند. ما یاد جان‌باختگان جنگ و رنج‌هایی را که مردم آذربایجان در سال‌های طولانی مناقشه متحمل شدند، گرامی می‌داریم و حق جمهوری آذربایجان برای برخورداری از امنیت، استقلال و حاکمیت بر تمامیت سرزمینی خود را به رسمیت می‌شناسیم.
از دیدگاه ما، دفاع از حقوق ملی و حاکمیت سرزمینی یک ملت، نه در تقابل با حقوق ملت دیگر، بلکه در چارچوب احترام متقابل به حقوق همه ملت‌ها معنا پیدا می‌کند. همان‌گونه که اشغال و سلب حقوق ملی مردم آذربایجان مردود است، هرگونه تعرض به استقلال، امنیت و حقوق بنیادین دیگر ملت‌ها نیز باید محکوم شود.
ما معتقدیم پیروزی واقعی زمانی تکمیل می‌شود که دستاوردهای پایان جنگ به امنیت پایدار، رفاه عمومی، بازسازی مناطق آسیب‌دیده و گسترش همکاری میان ملت‌های منطقه منجر شود. آینده قفقاز جنوبی باید بر پایه اراده مردم منطقه و بدون تحمیل اراده قدرت‌های خارجی شکل بگیرد؛ آینده‌ای که در آن هیچ ملتی خود را در برابر ملت دیگر تعریف نکند و اختلافات تاریخی بهانه‌ای برای استمرار دشمنی و خشونت نباشد.
حزب دمکرات آذربایجان ضمن تبریک این روز به مردم جمهوری آذربایجان، امیدوار است هشتم نوامبر نه‌تنها یادآور پایان یک دوره طولانی مناقشه، بلکه سرآغاز مرحله‌ای تازه از ثبات، توسعه، همکاری و همزیستی مسالمت‌آمیز در قفقاز جنوبی باشد.
صلح پایدار زمانی تحقق می‌یابد که حاکمیت ملی، حقوق ملت‌ها، امنیت متقابل و احترام به اراده مردم، مبنای روابط میان کشورها قرار گیرد.
حزب دمکرات آذربایجان
۸ نوامبر ۲۰۲۶
