یادداشت اختصاصی #پاراگراف
جستاری بر جنبش جمهوریخواهی در ایران:
در ایران، بسیاری از مفاهیم سیاسی پیش از آنکه زندگی شوند، مصرف شدهاند و جمهوریخواهی نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ اینچنین که سالهاست که از جمهوری سخن گفته میشود، بیآنکه پرسش اصلی مطرح شود: جمهوری برای چه کسی و بر پایه کدام قرارداد سیاسی؟
اگر جمهوری تنها نام دیگری برای همان دولت متمرکز است و هویتها همچنان به حاشیه رانده خواهد شد و مرکز همچنان درباره پیرامون تصمیم خواهد گرفت، ملتهای غیرفارس تنها در مقام تماشاگران سیاست باقی خواهند ماند و آنگاه جمهوری نه یک گسست تاریخی، بلکه ادامه وضعیت تاریخی با لباسی تازه خواهد بود.
مسئله آذربایجان دقیقاً در همین نقطه آغاز میشود.
آذربایجان بیش از آنکه یک جغرافیا باشد، یک تجربه سیاسی است. تجربه مردمی که در انقلاب مشروطه برای قانون جنگیدند، اما سهمشان از دولت مدرن را با تمرکزگرایی گرفتند؛ برای توسعه کشور هزینه دادند اما در روایت رسمی کشور به حاشیه رانده شدند؛ در انقلاب ۵۷ نیز فعالانه مشارکت جستند اما مجددا در بر همان پاشنه چرخید و آذربایجانیان زبانشان را در خانه حفظ کردند و هویتشان را در خیابانها و استادیومها فریاد زدند.
از این رو، جمهوریخواهی در آذربایجان صرفاً نفی سلطنت نیست و حتی نفی یک حکومت خاص هم نیست و در اصل نقد تمرکز قدرت است. نقد این تصور که یک زبان، یک فرهنگ و یک روایت تاریخی میتواند نماینده همه ایران باشد.
جمهوریخواهی آذربایجانمحور از همینجا به مسئله توزیع قدرت میرسد و از این ایده دفاع میکند که جمهوری بدون تمرکززدایی، به آسانی میتواند به استبداد اکثریت تبدیل شود.
آنچه نیاز ایران امروز است نه تعویض یک نماد با نمادی دیگر، بلکه بازتعریف رابطه دولت و ملتهاست و این جمهوری زمانی معنا پیدا میکند که هیچ شهروندی مجبور نباشد میان هویت ملی خود و شهروندی خود یکی را انتخاب کند.
جمهوری خواهی آذربایجان محور آذربایجان در جستوجوی امتیاز یا سهم بیشتر از قدرت نیست؛ بلکه حق برابر در قدرت را در دستور کار خود قرار داده است و معتقد است هر گونهای از جمهوری که این اصل را نپذیرد، دیر یا زود با همان بحران تاریخی، یعنی «شکاف میان دولت و جامعه» مواجه خواهد شد.
شاید به همین دلیل باشد که آینده دموکراسی در ایران نه در راهروهای قدرت، بلکه در حاشیههایی نوشته میشود که سالها به حاشیه رانده شدهاند و در میان همه این حاشیهها، آذربایجان همچنان یکی از مهمترین صداهای مطالبه آزادی، عدالت و برابری باقی مانده است و این اصل را فریاد میزند که: هیچ ملتی در ایران صاحبخانه و هیچ ملتی در ایران مهمان نیست.
____
#پاراگراف
@paragraph
