امروز مهمترین تحول، انتقال فشار نظامی به داخل عربستان و آسیبدیدن یک ساختمان مهم در منطقه مالی ریاض است. همزمان، تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز ادامه دارد و نشانهای از توافق دیپلماتیک فوری دیده نمیشود.
۱. عربستان؛ حمله موشکی به ریاض و آسیب به برج صندوق سرمایهگذاری عمومی
تحول مهم امروز
ائتلاف به رهبری عربستان اعلام کرد بقایای موشکی که از سوی حوثیها شلیک شده بود، در ریاض سقوط کرده است. شاهدان از آسیبدیدن برج صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) در منطقه مالی شهر خبر دادهاند. ساکنان ریاض پیش از آن صدای انفجار شنیده و هشدار حمله دریافت کرده بودند.
حوثیها تا زمان انتشار گزارش، مسئولیت حمله امروز را رسماً نپذیرفتهاند؛ هرچند روز چهارشنبه ادعا کرده بودند فرودگاه بینالمللی ملک خالد و یک مرکز مالی در ریاض را هدف قرار دادهاند.
پدافند عربستان همچنین اعلام کرده موشکهایی را در مناطق جنوبی کشور رهگیری کرده است. AP News +1
۲. تنگه هرمز؛ ادعای برخورد دو ابرنفتکش با مین
سپاه پاسداران مدعی شده است دو ابرنفتکش حامل بیش از چهار میلیون بشکه نفت خام، هنگام عبور از مسیر غیرمجاز در تنگه هرمز با مین برخورد کرده و آتش گرفتهاند.
نکته مهم: این ادعا هنوز مستقلاً تأیید نشده و فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در زمان انتشار گزارش واکنش مشخصی به آن نشان نداده است.
در حادثهای جداگانه، سازمان UKMTO گزارش داده یک نفتکش روز چهارشنبه در نزدیکی خصب عمان با پرتابهای ناشناس هدف قرار گرفته و موتورخانه آن آسیب دیده است. خدمه سالم گزارش شدهاند.
بر اساس دادههای شرکت Kpler که آسوشیتدپرس منتشر کرده، انتقال نفت خام از تنگه هرمز در ابتدای نوامبر به حدود ۸٫۵ میلیون بشکه در روز رسیده؛ تقریباً نصف سطح پیش از جنگ. مجموع صادرات نفت منطقه از همه مسیرها نیز حدود ۶۴ درصد سطح پیش از جنگ بوده است. AP News +1
۳. یمن؛ پیشروی حوثیها و تهدید مسیر بابالمندب
گزارش رویترز حاکی است حوثیها در روزهای اخیر کنترل تنگه بابالمندب را از نیروهای مورد حمایت عربستان پس گرفتهاند و به عدن نزدیکتر شدهاند.
مقامهای سعودی به متحدان خود گفتهاند درگیری با حوثیها ممکن است تا شش ماه دیگر ادامه پیدا کند. این موضوع نشان میدهد ریاض احتمال پایان سریع جبهه یمن را چندان محتمل نمیداند.
اگر حوثیها بتوانند فشار خود بر عدن و بابالمندب را تثبیت کنند، دو مسیر مهم انرژی و تجارت جهانی، یعنی هرمز و بابالمندب، همزمان در معرض تهدید قرار خواهند گرفت. Reuters +1
۴. آمریکا و اسرائیل؛ احتمال حملات تازه به ایران
بر اساس گزارش رویترز، رئیس موساد، رومن گوفمن، هفته گذشته مقامهای آمریکایی را برای انجام حملات مشترک تازه علیه ایران تحت فشار قرار داده است.
بنیامین نتانیاهو نیز معتقد است فرصت اقدام نظامی در حال محدودشدن است. در مقابل، رهبران کشورهای خلیج فارس از واشنگتن خواستهاند از حمله تازه خودداری کند؛ زیرا نگران آسیب به زیرساختهای نفتی، نیروگاهها، تأسیسات آبشیرینکن و مسیرهای دریایی هستند.
ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را درباره حملات تازه اعلام نکرده است. Reuters +1
۵. مذاکرات و نقش قطر و عمان
قطر و عمان همچنان دو کانال اصلی ارتباط میان تهران و واشنگتن هستند. با این حال، سفر عراقچی به مسقط در ۱۷ نوامبر بدون توافق درباره بازگشایی تنگه هرمز پایان یافت.
رویترز گزارش داده است که عربستان در کانال اصلی مذاکرات میان ایران و آمریکا نقش مستقیمی ندارد؛ در حالی که خود از پیامدهای جنگ و حملات حوثیها آسیب میبیند.
پاکستان و ترکیه نیز در تلاشهای منطقهای برای جلوگیری از بازگشت جنگ گسترده نقش دارند، اما هنوز نشانهای از توافق نزدیک دیده نمیشود. House of Saud +2
۶. عراق؛ دو تحول مهم
- عراق صادرات نفت از طریق خط لوله به ترکیه را با ظرفیت اولیه ۱۲۰ هزار بشکه در روز از سر گرفته است. هدف اعلامشده افزایش تدریجی ظرفیت به ۵۰۰ هزار بشکه در روز است. این مسیر برای کاهش وابستگی صادرات عراق به تنگه هرمز اهمیت دارد. CBS News
- رویترز از آغاز برخورد دولت عراق با یک شبکه قاچاق نفت خبر داده که مقامهای عراقی آن را مرتبط با کتائب حزبالله میدانند. این گروه اتهام قاچاق را رد کرده و گفته است اقدام دولت تلاشی برای گرفتن سلاحهای آن است. این موضوع میتواند به تنش سیاسی و امنیتی داخلی عراق منجر شود. Reuters
۷. امنیت انرژی جهان؛ هشدار آژانس بینالمللی انرژی
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) امروز هشدار داده بحران خاورمیانه بزرگترین تهدید برای امنیت انرژی در تاریخ این نهاد است. این سازمان میگوید مصرفکنندگان جهان بهتدریج هزینه اختلال در عرضه انرژی را پرداخت میکنند و پیامدهای بحران میتواند بلندمدت باشد.
با وجود کاهش بخشی از قیمت نفت در روزهای اخیر، هزینه حملونقل دریایی، بیمه نفتکشها و انتقال گاز طبیعی مایع همچنان تحت فشار است. CBS News +1
ارزیابی راهبردی امروز
به نظر میرسد سه جبهه بهتدریج به یکدیگر متصل شدهاند:
- جبهه ایران و آمریکا: حملات به قشم، پایگاههای آمریکایی در منطقه و تهدید حملات جدید.
- جبهه عربستان و یمن: حملات حوثیها به ریاض و تهدید زیرساختهای سعودی و بابالمندب.
- جبهه اقتصادی و دریایی: اختلال در هرمز، تهدید نفتکشها و افزایش هزینه صادرات انرژی.
نکته مهم این است که عربستان دیگر صرفاً ناظر جنگ ایران و آمریکا نیست؛ این کشور اکنون درگیر تهدید مستقیم موشکی و پهپادی در خاک خود و بحران امنیتی در یمن است.
جمعبندی: امروز خطر اصلی، گسترش جنگ از درگیری مستقیم ایران و آمریکا به یک بحران منطقهای چندجبههای است. در چنین شرایطی، حتی اگر واشنگتن و تهران به توقف موقت حملات برسند، حل بحران یمن، امنیت بابالمندب و بازگشت کشتیرانی عادی در هرمز همچنان دشوار خواهد بود.
منابع اصلی امروز
- آسوشیتدپرس – آسیب به ساختمان صندوق سرمایهگذاری عمومی در ریاض و تحولات هرمز
- رویترز – آینده جنگ خلیج فارس و موضع عربستان و آمریکا
- The National – تحولات زنده ریاض و حملات حوثیها
- CBS News – تحولات ایران، هرمز و حملات به نفتکشها
هیئت تحریریه آدپ