این روزها شاهد افزایش تصاویر انباشت زباله در بخشهایی از سواحل و مناطق گردشگری دریاچه اورمیه و منظرهای ناخوشایند از نگین آبی آذربایجان هستیم؛ تصاویری کوچک از یک بدرفتاری بزرگ در رابطه جامعه با طبیعت.
گذشته از اینکه نمیتوان تمام مسئولیت را متوجه گردشگران دانست، شهروندی که زباله خود را در طبیعت رها میکند، مسئول رفتار خویش است؛ اما مدیریتی که یک منطقه گردشگری را بدون سطل زباله کافی، جمعآوری منظم پسماند، سرویسهای بهداشتی و نظارت محیطزیستی رها میکند نیز نمیتواند از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند.
مشکل زمانی جدیتر میشود که طبیعت صرفاً به عنوان «مقصد گردشگری» دیده شود، نه یک سرمایه عمومی و اکولوژیک. دریاچه اورمیه پیش از آنکه محل تفریح باشد، یک زیستبوم شکننده و بخشی از سرمایه طبیعی نسلهای امروز و فرداست.
سالهاست درباره بحران دریاچه اورمیه، کاهش آب، شوری، نابودی زیستگاهها و پیامدهای زیستمحیطی آن سخن گفته میشود؛ اما در کنار بحرانهای بزرگ، همین رفتارهای ظاهرا کوچک نیز به فرسایش سرمایه طبیعی کمک میکنند. پلاستیک رهاشده، بطری، ظروف یکبارمصرف و پسماندهای گردشگری، وقتی در مقیاس هزاران نفر تکرار شوند، دیگر «زباله کوچک» نیستند؛ به یک مسئله عمومی تبدیل میشوند.
از سوی دیگر، نمیتوان فرهنگ زیستمحیطی را با توصیه اخلاقی ساخت. فرهنگ زمانی پایدار میشود که زیرساخت، آموزش، نظارت و ضمانت اجرایی نیز وجود داشته باشد. انتظار از مردم برای رعایت محیطزیست، بدون فراهم کردن حداقل امکانات، همانقدر ناکارآمد است که ساختن امکانات بدون مسئولیتپذیری شهروندان.
اورمیه امروز به مدیریتی نیاز دارد که گردشگری را با حفاظت محیطزیست پیوند بزند، نه اینکه یکی را به بهای دیگری توسعه دهد. اگر قرار است ساحل دریاچه مقصد گردشگری باشد، باید ظرفیت پذیرش گردشگر، مدیریت پسماند و حفاظت اکولوژیک همزمان دیده شود.
طبیعت ملک شخصی هیچکس نیست؛ اما مسئولیت حفاظت از آن بر عهده همه ماست. غیر از این، هزینه بیمسئولیتی امروز را همه ما و آیندگان خواهند پرداخت.
هیئت تحریریه آدپ
#دریاچه_اورمیه
#محیط_زیست
#بحران_آب
#گردشگری_مسئولانه
#آذربایجان
