جمعه ۱۵ مه ۲۰۲۶ (۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵)، سفر دو روزه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به چین با مجموعهای از اعلام موفقیتهای سیاسی و اقتصادی از سوی دو طرف پایان یافت، اما نشانهها حاکی از آن است که پشت فضای تشریفاتی و لحن مثبت رهبران دو کشور، اختلافهای جدی بر سر ایران، تایوان و جزئیات روابط تجاری همچنان باقی مانده است. ترامپ هنگام ترک پکن این سفر را «باورنکردنی» توصیف کرد و گفت «اتفاقات خوب زیادی» رخ داده است. شی جینپینگ نیز این دیدار را «تاریخی» و «نقطه عطف» در روابط دو کشور خواند و از شکلگیری یک «رابطه راهبردی تازه و سازنده» میان پکن و واشنگتن سخن گفت.
دومین روز گفتوگوهای ترامپ و شی در محوطه بسته و نمادین جونگنانهای، مرکز رهبری حزب کمونیست چین، برگزار شد؛ مکانی که بهندرت میزبان رؤسای جمهور آمریکا بوده و آخرین مورد شناختهشده آن به سفر باراک اوباما در سال ۲۰۱۴ بازمیگردد. دو رهبر در باغهای این مجموعه قدم زدند، چای نوشیدند و در ضیافت ناهار شرکت کردند. فضای دیدار، دستکم در ظاهر، آکنده از تشریفات دوستانه بود؛ از گفتوگو درباره گلهای رز تا ناهاری مفصل با غذاهای چینی و غربی. با این حال، دستور کار واقعی نشست بر سه محور سنگین متمرکز بود: جنگ ایران، مسئله تایوان و روابط تجاری دو اقتصاد بزرگ جهان.
مهمترین بعد بینالمللی این دیدار، جنگ ایران و پیامدهای آن برای امنیت انرژی و کشتیرانی جهانی بود. ترامپ پس از گفتوگو با شی گفت دو طرف درباره ایران «دیدگاههایی بسیار مشابه» دارند. او تأکید کرد که واشنگتن و پکن هر دو خواهان پایان جنگ، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و باز ماندن مسیرهای دریایی هستند. مقامهای آمریکایی نیز گفتند چین خواهان بازگشایی تنگه هرمز بدون محدودیت، عوارض یا کنترل نظامی است؛ موضوعی که برای پکن اهمیت حیاتی دارد، زیرا این آبراه یکی از مسیرهای اصلی انتقال انرژی به بازارهای جهانی است.
چین در بیانیهای جداگانه، جنگ ایران را درگیریای خواند که «نباید هرگز رخ میداد» و تأکید کرد که این بحران «هیچ دلیلی برای ادامه یافتن» ندارد. وزارت خارجه چین خواستار آتشبس «جامع و پایدار» شد و گفت راهحل نظامی مسیر درستی نیست و اکنون که درِ گفتوگو گشوده شده، نباید بار دیگر بسته شود. پکن همچنین بر لزوم بازگشایی هرچه سریعتر مسیرهای کشتیرانی و حفظ ثبات زنجیرههای تأمین جهانی تأکید کرد؛ موضعی که نشان میدهد چین، با وجود روابط نزدیک با تهران، نگران پیامدهای اقتصادی و انرژی ادامه جنگ است.
در مسئله تایوان، اختلافها آشکارتر بود. شی جینپینگ در روز نخست دیدار به ترامپ هشدار داده بود که برخورد نادرست با مسئله تایوان میتواند روابط دو کشور را به «جایی خطرناک» بکشاند. پکن تایوان را بخشی از خاک خود میداند و همواره از حمایت آمریکا از تایپه انتقاد کرده است. در مقابل، وزیر خارجه تایوان، لین چیا-لونگ، از آمریکا به خاطر تأکید دوباره بر حمایت و تعهد خود نسبت به تایوان تشکر کرد و گفت واشنگتن اطمینان داده سیاستش در قبال تایوان تغییر نکرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز تأیید کرده بود که موضوع تایوان در مذاکرات مطرح شده است.
در حوزه تجارت، ترامپ با لحنی پیروزمندانه از «توافقهای تجاری فوقالعاده» سخن گفت، اما جزئیات زیادی ارائه نکرد. او پیشتر در گفتوگو با فاکس نیوز گفته بود چین پذیرفته است ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ خریداری کند. با این حال، بازارها واکنش هیجانزدهای نشان ندادند. شاخصهای اصلی بورس چین در روز جمعه نوسان محدودی داشتند و شاخص هنگسنگ هنگکنگ کاهش یافت. برخی تحلیلگران میگویند بازار انتظار توافقی بزرگتر، بهویژه در حوزه تجارت و تعرفهها، داشت. در همین حال، اعلام رقم ۲۰۰ فروند برای خرید هواپیماهای بوئینگ کمتر از انتظار برخی تحلیلگران بود و به افت سهام بوئینگ انجامید.
با این همه، واشنگتن میگوید در زمینه خرید محصولات کشاورزی آمریکا از سوی چین پیشرفتهایی حاصل شده است. جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، گفت توافقهایی در زمینه خرید محصولات کشاورزی و گوشت گاو نهاییتر شده و انتظار میرود ارزش این خریدها به دهها میلیارد دلار برسد. اما او همزمان تأکید کرد هنوز روشن نیست آتشبس تجاری میان دو کشور پس از پایان مهلت فعلی در اواخر سال تمدید خواهد شد یا نه. همین ابهام نشان میدهد که توافقهای اعلامشده بیش از آنکه یک چارچوب پایدار و جامع باشد، در مرحله مدیریت تنش و خرید زمان باقی مانده است.
به این ترتیب، دیدار پکن برای هر دو رهبر دستاورد تبلیغاتی مهمی داشت. ترامپ توانست خود را در قامت رئیسجمهوری نشان دهد که با رقیب اصلی جهانی آمریکا معامله میکند و از توافقهای اقتصادی سخن میگوید. شی جینپینگ نیز کوشید تصویر چین را بهعنوان قدرتی مسئول، میانجیگر و ضروری در بحرانهای جهانی، از ایران تا تجارت جهانی، تثبیت کند. اما واقعیت پشت این نمایش دیپلماتیک پیچیدهتر است: اختلاف بر سر تایوان همچنان میتواند به سرعت روابط دو کشور را بحرانی کند، جنگ ایران همچنان تهدیدی برای انرژی و امنیت منطقهای است و توافقهای تجاری اعلامشده هنوز برای آرام کردن بازارها و رفع بیاعتمادی عمیق میان پکن و واشنگتن کافی به نظر نمیرسد.
در مجموع، سفر ترامپ به چین با اعلام موفقیت پایان یافت، اما نه با حل اختلافها. دو طرف بیش از آنکه به توافقی بزرگ رسیده باشند، کوشیدند بحرانهای همزمان را مهار کنند: واشنگتن به دنبال نقشآفرینی چین در مهار ایران و باز نگه داشتن هرمز است، پکن میخواهد از جنگی پرهزینه برای اقتصاد جهانی جلوگیری کند، و هر دو طرف میدانند که پرونده تایوان میتواند در هر لحظه فضای مثبت دیپلماتیک را به تقابل تازه تبدیل کند. از همین رو، این دیدار را شاید بتوان نه پایان یک بحران، بلکه آغاز مرحلهای تازه از چانهزنی میان دو قدرت بزرگ دانست؛ مرحلهای که در آن لبخندهای رسمی، هنوز نتوانستهاند شکافهای واقعی را پنهان کنند.
